Nöbetçi Eczaneler
Yurt dışındaki çalışmalarda, elektron mikroskobu kullanılarak elde edilen veriler doğrultusunda, dikenli top biçiminde modellenen koronavirüsün, Türk araştırmacıların atomik kuvvet mikroskobu kullanarak çıkardıkları yapısal imaj tahlillerinin, pek çok bilimsel araştırmaya ışık tutacağı belirtiliyor.
Fırat Üniversitesi Tabip Talim Üyesi Ümit Çelik; ODTÜ Fen Edebiyat Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Ahmet Oral ve ekibi tarafından tarafından geliştirilen ve TESİD mükafatı alan yerli ve milli atomik kuvvet mikroskobunu kullanarak yaptığı çalışmada, koronavirüsün yüksek çözünürlükte görüntülenmesine ilişkin AA muhabirine açıklamalarda bulundu.
Virüs, hücre ve bakterilerin, elektron ve atomik kuvvet mikroskopları üzere farklı tekniklerle görüntülenebileceğine işaret eden Çelik, elde edilen imajların de bilimsel açıdan farklı bedeller ortaya koyduğunu anlattı.
Bu tekniklerden biri olan ve virüsleri tahlil etmek için kullanılan elektron mikroskobunda, imajlardaki kontrastı artırmak için uygulanan boyama, dondurma ve kesit alma süreçlerinin, yapıların özgünlüğünü bozduğunu anlatan Çelik, bunların, virüsü gerçekte yaşadığı ortamda gerçek zamanlı görüntüleme ve karakterize etme imkanını ortadan kaldırdığını anlattı.
Ümit Çelik, İTÜ’de gerçekleştirdiği yüksek lisans ve doktora çalışmalarında biyomoleküllerin görüntülenebilmesine imkan sağlayan atomik çözünürlüklü ve yüksek süratli atomik kuvvet mikroskobu geliştirdiğini, bu meydanda 15 yıl araştırmalara devam ettiğini, ezAFM model atomik kuvvet mikroskobunu geliştiren ekipte konum aldığını, bu mikroskoplarla virüs ve hücrelerin görüntülenmesi üzerine çeşitli teknikler geliştirdiklerini tabir etti.
Bu tekniğin, virüslerin protein düzenekleri ve altyapılarının tanımlanmasına ve incelenmesine imkan sunduğuna işaret eden Çelik, başkaca bu teknikle virüslerin protein düzenlemesini görselleştirmenin de mümkün olduğunu aktardı.
Kovid-19 virüsünün yüzey nano yapılarını araştırmak ve topografya ile faz değişikliklerini gözlemlemek için; yerli ve milli imkanlarla ODTÜ Teknokent ve Teknopark Ankara’da, Prof. Dr. Ahmet Oral tarafından NanoManyetik Bilimsel Cihazlar’da geliştirilen, ezAFM model bir atomik kuvvet mikroskobunu kullandıklarını belirten Çelik, “Atomik kuvvet mikroskobu ile görüntülemesini, tüm gerekli güvenlik önlemlerini alarak Fırat Üniversitesi bünyesinde mekan alan BSL3 viroloji laboratuvarında gerçekleştirdik. Enfeksiyon riskini ortadan kaldırmak için virüs partikülleri ultraviyole ışık altında inaktif edildi ve kurutuldu.” bilgisini verdi.
DİKENLİ TOP MANZARASI NUMUNE DONDURULARAK ALINMIŞTI
Yurt dışındaki çalışmalarda, elektron mikroskobu ile görüntülenen koronavirüsün dikenli top halindeki imgesinin, numune dondurularak vakumda alındığını anlatan Çelik, kendi çalışmalarında ise numunenin inaktif edildikten sonra kurutularak direkt görüntülendiğini belirtti.
Bu yüzden virüs üzerinde mahal alan dikenimsi sistemli protein dizilerinin denature olarak nizamlı bir şekilde gözükmediğini belirten Çelik, virüsün, yaşadığı gerçek likit ortamında görüntülenmesi çalışmalarını tamamladıklarında bu proteinlerin de görüntülenebileceğini bildirdi.
“Görüntülerle pek çok yeni bilgi edinilebilir”
Ümit Çelik, insan gözünün, daha çok elektron mikroskobu ile boyanarak vakumda kesitleri alınan manzaralara alışkın olduğunu belirterek, şunları kaydetti:
“Ancak virüs karakterizasyonunda kullandığımız yaklaşım, Kovid-19 üzerine çalışan araştırmacılar için pek çok yeni bilgiler elde edilmesine imkan sağlayabilir ve virüsün yaşadığı gerçek biyolojik ortamlarda imaj alınmasını sağlayabilir. Kovid-19 virüsünün faz ve üç boyutlu imgesi; virüs saflaştırılması, ferdî virüs yapılarının değişik ortamlar altında tahlili, viral yapıların nanomekanik özelliklerinin araştırılması, aşıların saflaştırılması, zaman bağımlı olarak değişik yüzeylerde virüs yapısı tahlili, virüs-hücre etkileşimi tahlili, değişik pH yahut kimyasal ortamlarında virüs tahlili, virüs-ilaç etkileşim tahlili üzere birçok ortamda kullanılabilir.”
Ümit Çelik, görüntülemelerinde koronavirüsün çaplarını 80 nanometreden 120 nanometreye kadar değişik varyasyonlarda ölçtüklerini, yani virüsün bir saç telinden 750 kat daha küçük bir yapıya sahip olduğunu belirterek, “Faz imgelerinden koronavirüsün iç yapısı ile ilgili birtakım bilgilere ulaştık. Imgelerde, etrafındaki çıkıntılı yapılar, yapı üzerinde faz farklılıkları gözleniyor. Çalışmamız, bir başlangıç. Şu anda koronavirüsü, yaşadığı gerçek biyolojik likit ortamında görüntülemek için uğraşıyoruz. Bunun örneği dünyada yok. Başaracağımıza inanıyoruz.” diye konuştu.
Fırat Üniversitesinde görüntüledikleri Kovid-19 virüsünün izolasyonunun ise Fırat Üniversitesinden Prof. Dr. Şükrü Tonbak ve çalışma ekibindeki Kırıkkale Üniversitesinden Prof. Dr. Ahmet Kürşat Azkur, Sivas Cumhuriyet Üniversitesinden Tabip Talim Üyesi Hakan Işıdan, Erciyes Üniversitesinden Hekim Tedrisat Üyesi Nurettin Çanakoğlu tarafından gerçekleştirildiğini bildiren Çelik, desteklerinden dolayı Fırat Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Kutbeddin Demirdağ’a ve iş birliğinden dolayı Prof. Dr. Şükrü Tonbak ve ekibine teşekkür etti.
‘ATOMİK KUVVET MİKROSKOBUYLA ELDE EDİLMİŞ EN YÜKSEK ÇÖZÜNÜRLÜKLÜ GÖRÜNTÜ’
NanoManyetik Bilimsel Cihazlar şirketinin kurucusu ve ODTÜ Fen Edebiyat Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Ahmet Oral ise Fırat Üniversitesinde gerçekleştirilen çalışmanın, koronavirüsün atomik kuvvet mikroskobuyla elde edilmiş dünyadaki en yüksek çözünürlüklü imajı olduğunu söyledi.
SANTEZ ve TÜBİTAK Ar-Ge girişimlerinin desteğiyle geliştirilen mikroskobun, Amerikan Havacılık ve Uzay Dairesi (NASA) ve Massachusetts Institute of Technology (MIT) üzere kuruluşlar tarafından da kullanıldığını ve Türk Elektronik Sanayicileri Derneği (TESİD) armağanı aldığını söz eden Oral, “Geçmişte bu mikroskobun geliştirme ekibinde kritik hizmetler üstlenen Dr. Ümit Çelik’in, Fırat Üniversitesindeki bu başarısı sürpriz olmadı. İleri görüntüleme aşamaları devam eden çalışmada elde edilen tahliller, bilim dünyasında koronavirüsle ilgili bilinmeyenlerin aydınlatılması için kullanılacaktır. ODTÜ araştırmacıları olarak biz de bu imajların tahlillerinde, Fırat Üniversitesi ekibine yardımcı oluyoruz.” tabirlerini kullandı.