Nöbetçi Eczaneler
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile birlikte Mescid-i Aksa çevresindeki tünellerde yürütülen arkeolojik kazı alanında bir konuşma yaptı ve bu sırada Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a yönelik eleştirilerde bulundu.
TARİHİ TABLET GERİLİMİ YENİDEN ALEVLEDİ
Netanyahu, konuşmasında 1998’de dönemin Başbakanı Mesut Yılmaz ile yaşandığını aktardığı Silvan (Şiloah/Siloa) Yazıtı diyaloğunu hatırlatarak tartışmayı yeniden gündeme taşıdı.
Anlatımına göre Netanyahu, Osmanlı döneminde Doğu Kudüs’te bulunup İstanbul Arkeoloji Müzesi’ne getirilen söz konusu yazıtın Türkiye’den talep edildiğini, ancak Mesut Yılmaz’ın “Erdoğan’ın seçmeni rahatsız olur” diyerek bu isteğe olumsuz yanıt verdiğini ileri sürdü. Netanyahu’nun eleştirileriyle birlikte, tarihi tabletin Türkiye’den verilmemesinin gerekçeleri ve siyasi yansımaları yeniden tartışılmaya başlandı.
143 YILDIR İSTANBUL’DA
“Tarihin en önemli Yahudi yazıtları arasında gösterilen” Şiloah (Siloa) Yazıtı, 143 yıldır İstanbul’da bulunuyor. Yıllar içinde çeşitli girişimler yapılsa da tablet Türkiye tarafından İsrail’e devredilmedi.
AFYONCU: “OSMANLI TOPRAĞINDAN ÇALINMASIN DİYE İSTANBUL’A GETİRİLDİ”
Tarihçi Prof. Dr. Erhan Afyoncu, sosyal medya hesabından yaptığı değerlendirmede yazıtın tarihi ve hukuki bağlamına dikkat çekti. Afyoncu, “Bu yazıt 1882’de İstanbul’a geldiğinde Kudüs Osmanlı toprağıydı; eserin korunması için başkentteki imparatorluk müzesine gönderildi. O dönemde İsrail adlı bir devlet de yoktu.” ifadelerini kullandı.
KEŞİF, ALFABE VE TARİHLEMEYE DAİR NOTLAR
Bilgilere göre Şiloah/Siloa (Silvan) Yazıtı, 1880 yılında Kudüs’te Şiloah (Hezekiya) Tüneli içinde bulundu. Fenike alfabesi ile yazılmış metin, tünelin duvarında yer alıyordu. Kidron Vadisi’ndeki Gihon kaynağından gelen su, yaklaşık 500 metrelik bir kanalla Şiloah Havuzu’na yönlendiriliyordu. 6 satırlık yazıtın, M.Ö. 8. yüzyılda inşa edilen bu su kanalını anlattığı kabul ediliyor. Metin, Kral Hezekiya döneminde Asur kuşatması tehdidine karşı yapılan altyapıyla ilişkilendirilse de tarihlemeye dair farklı görüşler bulunduğu da belirtiliyor.
MÜZEYE GELİŞ SÜRECİ VE SONRASI
Yazıt, tünelden çıkarılırken kırıldı ve 1882’de Müze-i Hümayun’a gönderildi. Bugün İstanbul Arkeoloji Müzeleri koleksiyonunda yer alıyor. Afyoncu’nun aktardığına göre bazı araştırmacılar, yazıtın Türkiye açısından önemsiz olduğu ve İsrail’e verilmesi gerektiği yönünde çeşitli argümanlar ortaya koysa da bu görüşler resmî makamlar nezdinde karşılık bulmadı.
TALEP KRONOLOJİSİ: 1998, 2007, 2022
Yıllar içinde yazıt için çok sayıda resmî talep iletildi. 1998’de Netanyahu, dönemin Başbakanı Mesut Yılmaz’dan yazıtın iadesini istedi; talep reddedildi. 2007’de Kudüs Belediye Başkanı Uri Lupolianski, Türkiye’nin İsrail Büyükelçisi Namık Tan aracılığıyla girişimde bulundu; olumlu sonuç alınmadı. 2022’de İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog’un Türkiye ziyareti sırasında konu yeniden gündeme geldi; yetkililer “söz konusu dahi edilemeyeceği” yanıtını verdi.
TÜRKİYE’NİN POZİSYONU
Afyoncu’nun vurguladığı çerçeveye göre, yazıt Osmanlı egemenliği altındaki topraklarda bulunduğu dönemde korunmak amacıyla İstanbul’a getirildi ve müze envanterine dahil edildi. Türkiye, kültürel mirasın korunması yaklaşımıyla iade taleplerini şimdiye dek kabul etmedi.
GENEL ÇERÇEVE
Son tartışma, Netanyahu’nun Aksa çevresindeki tünellerde yaptığı açıklamalar sonrası Silvan (Şiloah) Yazıtı etrafında yeniden alevlendi. 1998’den bu yana yinelenen talepler, 143 yıldır İstanbul’da bulunan eserin statüsünde bir değişikliğe yol açmış değil; yazıt İstanbul Arkeoloji Müzeleri’ndeki yerini korumaya devam ediyor.