Nöbetçi Eczaneler
Adet düzensizliği başta olmak üzere birçok tesiri bulunan çikolata kisti için alınabilecek önlemleri anlatan Doğum ve Tüp Bebek Uzmanı Op. Dr. Gizem Bektaş, tedavi edilmediği takdirde kısırlığa yol açabileceği konusunda ihtarlarda bulundu.
Endometriozis nedir?
Endometriozis, rahim içini döşeyen endometrium katmanının rahmin dışındaki öbür bir bölgede büyümesi sonucu gelişen ve sıklıkla ağrılı seyreden bir hastalıktır. Endometriozis en sık olarak yumurtalıklar, fallop tüpleri ve pelvis’i örten dokuda görülür. Yumurtalıklarda kist oluşturması sonucu da ”Çikolata Kisti” olarak bilinen Endometrioma formu oluşur. Üreme çağındaki kadınlarda görülme oranı % 0,8 ile 6 ortasında değişmektedir ve dünya genelinde 176 milyon kadını etkilemesine karşın bilinirlik oranı çok düşüktür. Hastalık her yaş kümesindeki kadını etkileyebilmektedir.
Endometriozis/ Endometrioma (çikolata kisti) nedenleri nelerdir?
Hastalığın sebebinin ne olduğu tam olarak bilinmemektedir. Lakin nedene yönelik geliştirilen birtakım teoriler vardır:
– Genetik faktörler: Hastalık aile içinde aktarılma eğilimindedir ve birtakım etnik kümeleri başkalarından daha fazla etkiler. Kişinin ailesinde endometriozis hastalığı olan birisi varsa, bu bireyde hastalığın görülme riski olağan popülasyona göre daha yüksektir.
– Zıt yöne menstrüasyon olması: Adet kanamasıyla birlikte rahmi döşeyen endometrium dokusu vajina yoluyla bedenden atılır. Şayet geriye gerçek kanama olursa endometrial doku fallop tüplerinden karın boşluğuna akarak buradaki organlara yerleşip endometriozise neden olur.
– Bağışıklık sistemi ile ilgili bir sorun nedeniyle bedenin hastalık ve enfeksiyona karşı doğal savunmasında problemler olması endometriozis gelişiminde etken olabilir.
– Kan deveranı yahut lenfatik sistem yoluyla endometrium hücrelerinin bedenin çeşitli yerlerine yayılması ve çeşitli organlara yerleşmesi de endometriozisin oluşum düzeneğine dair bir öbür teoridir.
Bu teorilerin hiçbiri endometriozisin neden oluştuğunu tam olarak açıklayamamaktadır ve farklı faktörlerin bir kombinasyonundan kaynaklanıyor da olabilir.
Endometriozis/ Endometrioma (çikolata kisti) belirtileri nelerdir?
– Ağrılı adet dönemleri (Dismenore). Pelvik ağrı ve kramplar genellikle adet kanaması öncesinde başlar ve siklus sürecinde birkaç gün devam eder. Ayrıyeten bel ve karın ağrısı da olabilir.
– Alaka sırasında ağrı. Endometrioziste ilişki sırasında yahut sonrasında ağrı görülür.
– Büyük abdest yahut idrara çıkma sırasında ağrı. Daha sık olarak adet dönemlerinde barizleşen dışkılama ya da idrar yapma sırasında ağrı şikâyetleri olabilir.
– Çok kanama. Zaman zaman adet dönemlerinde çok kanama yahut dönemler ortasında olağandışı kanama görülebilir.
– Kısırlık. Endometriozis genellikle ilk defa kısırlık nedeniyle tıbbi yardım arayanlarda teşhis edilir.
– Öteki belirti ve bulgular. Bilhassa adet dönemlerinde artan yorgunluk, ishal, kabızlık, şişkinlik, bulantı üzere belirtiler görülebilir.
Endometriozis’in kısırlığa yol açma sistemleri nelerdir?
– Yumurtalıklarda endometrioma/çikolata kisti formasyonu oluşturmasıyla hem yumurta sayısını ve kalitesini azaltmakta eş zamanlı olarak da çikolata kisti nedeniyle ameliyat olan kadınlarda cerrahi süreç sonrası yumurtalık rezervi yani yumurta sayısı azalmaktadır.
– Yani çikolata kisti/endometriomanın kendisinin hem varlığı hem de cerrahi yolla çıkarılması yumurtalık rezervinde azalmaya yol açarak kadının hamile kalma potansiyelini azaltmaktadır.
Ayrıyeten, endometriozis kadın genital organlarıyla birlikte bilhassa barsak tutulumu da olan ve hastalığın evresine göre yayılımı artan bir hastalıktır. Karın içinde oluşturduğu yapışıklıklar nedeniyle sperm ve yumurtanın karşılaşıp döllenmenin gerçekleştiği tüplerde tıkanıklığa yol açarak kısırlığa yol açabilir. Bunlara ek olarak embriyonun tutunup gebeliğin devam etmesini sağlayan rahim iç dokusunda değişikliklere yol açarak hamile kalma potansiyelini azaltabilmektedir.
Endometriozis Tedavisi Nasıldır?
Endometriozis tedavisi aslında her hastalıkta olduğu üzere şahsa özeldir. Şahsa özel tedavi ise; kadının hangi şikayetle doktora başvurmasına ve çocuk isteği olup olmamasına göre planlanmaktadır. Ağrı nedeniyle başvuran kadınlarda ağrı kesiciler, hormon hapları ya da kist var ise kistin çıkarılması önerilirken, kanama düzensizliği de eşlik eden kadınlarda hormonlu spiraller de tedavide kullanılabilir. Lakin endometriozisli kadınları en çok doktora getiren şikayet çocuk sahibi olamamaktır ve çiftin kapsamlı bir değerlendirilmesinden sonra tedavide çiftin durumuna bağlı olarak yardımcı üreme tekniklerinden sıklıkla faydalanılmaktadır. Bekar ve çikolata kisti ameliyatı planlanan ya da evli fakat şimdi çocuk sahibi olmayı düşünmeyen kadınlarda da ameliyat öncesi yumurtalıkların ameliyatlardan ziyan görmesi ihtimaline karşı yumurta ya da embriyo dondurma süreci yapılmaktadır.
Ayrıyeten Endometriozis kronik ve karın içinde yaygın bir hastalık olduğundan semptomların azaltılmasında beslenme nizamı ile ilgili yapılan çalışmalarda kimi ayrıntılara dikkat edilmesinin şikayetlerde azalmaya yol açtığını ve hayat kalitesini artırdığını ortaya koymuştur.
Pekala, Endometriozisde beslenmede nelere dikkat edilmelidir?
– Karbonhidrat içeren besinlerden uzak durulmalı,
– Gün içinde bol su tüketilmeli,
– Omega-3 içeren somon, alabalık, uskumru üzere yağlı balık; fındık, fıstık üzere sert kabuklu yiyecek tüketimi artırılmalı
– Antioksidan yüklü yiyecekler tüketilmeli; çilek, enginar, ceviz vs.
– Gün içinde bol ölçüde domates tüketerek likopen kaynağını bedeninize alabilirsiniz.
– Selenyum, B6 vitamini içeren besinleri beslenmenize kesinlikle eklemelisiniz.
– Çikolata, şeker üzere tatlı besinlerden uzak durmalısınız.
– Kırmızı et, süreç görmüş et eserleri, hidrolize edilmiş yağlardan uzak durmalısınız.