Nöbetçi Eczaneler
Prof. Dr. Mehmet Yüce
Kazakistan’ın başkenti Astana, Avrasya coğrafyasının ekonomik geleceğini şekillendirecek önemli bir zirveye ev sahipliği yaptı. Avrasya Ekonomik Birliği (AEB) üyesi ve gözlemci ülkelerin liderlerini bir araya getiren Yüksek Avrasya Ekonomik Konseyi Toplantısı, yalnızca ekonomik entegrasyonun geleceğini değil, aynı zamanda yapay zekâ ve dijital dönüşüm ekseninde şekillenecek yeni kalkınma modelini de gündeme taşıdı. Kuruluşunun 12. yılını geride bırakan AEB, geleneksel ticaret ve gümrük iş birliğinin ötesine geçerek dijital ekonomiyi merkeze alan yeni bir entegrasyon aşamasına hazırlanıyor.
Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev’in ev sahipliğinde gerçekleştirilen toplantıya Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Belarus Cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenko, Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov, Ermenistan Başbakan Yardımcısı Mger Grigoryan ile gözlemci statüsündeki Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, Küba Devlet Başkan Yardımcısı Salvador Valdes Mesa ve İran Sanayi, Maden ve Ticaret Bakanı Seyyid Muhammed Atabek katıldı.
Zirvede öne çıkan temel konu, Avrasya bölgesinde ortak bir dijital ekonomik alan oluşturulması oldu. Üye ülkeler, 20 milyon kilometrekareyi aşan ortak ekonomik coğrafyada kesintisiz işleyen bir dijital pazar kurmayı hedefliyor. Bu amaç doğrultusunda ortak dijital platformlar, yapay zekâ tabanlı yönetim sistemleri, elektronik ticaret altyapıları ve dijital ulaştırma koridorları üzerinde kapsamlı görüşmeler gerçekleştirildi.
Son yıllarda AEB içerisindeki ekonomik göstergeler, birliğin giderek güçlenen bir ekonomik blok haline geldiğini ortaya koyuyor. Birlik içi ticaret hacmi geçen yıl 95 milyar doların üzerine çıkarken, üçüncü ülkelerle gerçekleştirilen ticaret de önemli ölçüde büyüme kaydetti. Tokayev’e göre bu yıl AEB ülkeleri arasındaki ticaret hacmi yüzde 6’dan fazla artarak 100 milyar dolar seviyesini aşabilir. Özellikle ulusal para birimleriyle yapılan ödemelerin toplam işlemlerin yaklaşık yüzde 90’ına ulaşması, birlik ülkelerinin ekonomik bağımsızlık ve finansal entegrasyon konusundaki kararlılığını gösteriyor.
Ancak zirvenin asıl dikkat çekici yönü, yapay zekânın ekonomik entegrasyonun merkezine yerleştirilmesi oldu. Zirvede, Tokayev, Kazakistan’ın dönem başkanlığı süresince AEB’nin temel ilkeleri arasında yer alan mal, hizmet, sermaye ve iş gücünün serbest dolaşımını ifade eden “dört özgürlüğün” daha etkin uygulanabilmesi için yapay zekâ teknolojilerinden yararlanılmasını önerdi. Bu kapsamda üye ülkeler, yapay zekânın sorumlu kullanımına ilişkin ortak ilkeler geliştirilmesi, ortak veri işleme merkezleri kurulması ve yerli yapay zekâ modellerinin birlikte geliştirilmesi konusunda görüş birliğine vardı.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de yapay zekâ alanındaki iş birliğinin derinleştirilmesini desteklediklerini belirterek, gelecek yıl bu konuya özel uluslararası bir zirve düzenlemeyi teklif etti. Putin, bilişim altyapıları ile enerji sistemlerinin entegrasyonunun da yapay zekâ ekosisteminin gelişimi açısından kritik öneme sahip olduğunu vurguladı.
AEB ülkelerinde yapay zekâ uygulamalarının somut örnekleri de ortaya çıkmaya başladı. Kazakistan’da geliştirilen dijital hukuk asistanları, vatandaşların mevzuat ve hukuki düzenlemelere daha kolay erişmesini sağlıyor. Yapay zekâ destekli bu sistemler sayesinde bürokratik süreçlerin hızlandırılması, kamu hizmetlerinin daha erişilebilir hale getirilmesi ve düzenleyici mekanizmaların sadeleştirilmesi hedefleniyor. Kazak yetkililere göre bu uygulamalar, gelecekte birlik genelinde ortak dijital hizmet platformlarının temelini oluşturabilir.
Zirvede ulaştırma ve lojistik alanındaki dönüşüm de önemli yer tuttu. Avrasya’nın en önemli ticaret hatlarından biri haline gelen Orta Koridor, Çin ile Avrupa arasındaki taşımacılıkta giderek daha büyük bir rol üstleniyor. Kazakistan yönetimi, yapay zekâ destekli dijital ulaştırma sistemleri ve akıllı lojistik uygulamaları sayesinde Orta Koridor’un verimliliğini artırmayı amaçlıyor. Trans-Hazar Uluslararası Taşımacılık Güzergâhı boyunca geliştirilen dijital ulaştırma koridorlarının, önümüzdeki yıllarda bölgenin emtia dışı ihracatını önemli ölçüde artırması bekleniyor.
Kazakistan Ticaret ve Entegrasyon Bakanı Arman Şakkaliyev’in açıklamalarına göre ülke, Orta Koridor ile Kuzey-Güney Koridoru’nun kesişim noktasında tam entegre bir lojistik merkez oluşturmayı hedefliyor. 2030 yılına kadar yük hacminin 10 milyon tona çıkarılması planlanırken, demiryolu modernizasyonu ve yeni altyapı yatırımları da hız kazanmış durumda. Böylece Kazakistan, Avrasya’nın en önemli transit merkezlerinden biri olmayı amaçlıyor.
Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’in zirvede yaptığı konuşma da dikkat çekti. Özbekistan’ın AEB ile iş birliğini dış ekonomik politikasının temel önceliklerinden biri olarak gördüğünü belirten Mirziyoyev, taraflar arasında engelsiz bir dijital ticaret alanı oluşturulmasını önerdi. Elektronik ticaret, dijital gümrük sistemleri, elektronik belgelerin karşılıklı tanınması ve veri paylaşım mekanizmalarının geliştirilmesi gibi öneriler, bölgesel entegrasyonun derinleşmesine yönelik somut adımlar olarak değerlendiriliyor.
Mirziyoyev ayrıca sanayi otomasyonu, robot teknolojileri, enerji ekipmanları üretimi, su tasarrufu teknolojileri ve modern yapı malzemeleri alanlarında ortak üretim zincirleri kurulmasını teklif etti. Özbekistan’ın yüksek teknoloji şirketleri için ek teşvikler sunmaya hazır olduğunu açıklaması da bölgesel yatırım iş birliği açısından önemli bir mesaj olarak öne çıktı.
Astana Zirvesi kapsamında düzenlenen 5. Avrasya Ekonomik Forumu ise “Birliğin Küresel Dijital Rekabetteki Yeri: Yapay Zekâya Öncelik” temasıyla gerçekleştirildi. Forum sonunda üye ülkeler tarafından “Yapay Zekânın Sorumlu Kullanılması” ortak vizyon bildirisi imzalandı. Bu belge, AEB’nin yalnızca ekonomik değil, teknolojik entegrasyon konusunda da ortak bir yaklaşım geliştirme iradesini ortaya koydu.
Sonuç olarak Astana’da gerçekleştirilen zirve, Avrasya Ekonomik Birliği’nin gelecekte izleyeceği yönü net biçimde ortaya koydu. Ticaret hacmindeki büyüme, ulaştırma koridorlarının geliştirilmesi ve yeni ortaklık arayışlarının yanı sıra, yapay zekâ ve dijitalleşme artık birliğin temel kalkınma stratejisinin merkezinde yer alıyor. AEB, dijital ekonomi, akıllı lojistik sistemler ve yapay zekâ destekli kamu hizmetleri aracılığıyla küresel rekabet gücünü artırmayı hedeflerken, Avrasya coğrafyasında yeni nesil ekonomik entegrasyon modelinin de öncüsü olmaya hazırlanıyor. Bu süreçte Kazakistan, Rusya ve Özbekistan gibi ülkelerin ortaya koyduğu vizyon, bölgenin önümüzdeki yıllarda yalnızca bir ticaret koridoru değil, aynı zamanda teknoloji ve inovasyon merkezi haline gelmesinin de önünü açabilir.