TEI, 35. yılında emin adımlarla ilerliyor

Türkiye’nin havacılık motorlarında önder şirketi TEI-TUSAŞ Motor Sanayii A.Ş., 35. yılını kutladığı 2020 yılında hem özgün motor projelerinde hem de milletlerarası motor projelerinde çalışmalarına sürat kesmeden devam ediyor.

1985 yılında, F16 uçaklarımıza güç veren F110 motorlarının montajı için kurulan TEI, zaman içinde kazandığı teknoloji ve kabiliyetlerle motor ve modül imalatı, bakım-onarım-revizyon, tasarım ve Ar-Ge faaliyetleriyle Türkiye’nin en önemli havacılık sanayi şirketlerinden biri pozisyonuna geldi. TEI, 35. yılını kutladığı 2020 yılında dünya çapında yaygın şekilde kullanılan 50 farklı havacılık motoru için 1500’ü aşan farklı kesim imal etmektedir. Bilhassa, Airbus A320neo, Boeing 737 Max ve COMAC C919 uçaklarına güç veren LEAP motoru için ürettiği 40’tan fazla kesim çeşidi ile bu motorlar için dünyanın en büyük tedarikçisi pozisyonundadır. TEI, zamanında teslimat ve üstün kesim kalitesi ile 2017 ve 2018 yıllarında üst üste iki yıl dünyadaki “En Uygun Tedarikçi Firma” seçildi. Üstün teknolojik yetenekleriyle sertifikalı özel prosesler yetkinliğinde 53 değişik sertifikalı proses kabiliyetiyle TEI, 2017 yılında “Dünya Birincisi” oldu ve hala bu birinciliğini sürdürüyor. Tüm bu muvaffakiyetlerini çalışanlarının özveri ve çabalarıyla elde eden TEI, en düzgün patron şirketler ortasında 3 yıl üst üste “Çalışan Bağlılığı Özel Muvaffakiyet Ödülü”nü kazanan ilk ve tek savunma ve havacılık sanayi firması oldu.

Ülkemizin en önemli havacılık programlarından biri olan Genel Amaç Helikopteri Programı (GMHP) kapsamında ise T-70 Yerli Kara Şahin helikopterlerine güç veren motorları T700-TEI-701D isim plakası ile TEI üretmektedir. GMHP kapsamında TEI, bu motorları GE lisansı altında yüzde 50’nin üzerinde yerlilik katkısı ile üretmekte olup, tıpkı zamanda motorun en son montaj ve testini de Eskişehir tesislerinde gerçekleştirmektedir. TEI, 2020 yılı içinde Türk Havacılık ve Uzay Sanayii’ne 25 adet motorun teslimatını planlamakta olup, şu ana kadar bunların 14 adedinin teslimatını gerçekleşmiştir.

TEI, yürüttüğü özgün motor projeleri ile de son yıllarda birçok ilke imza atarak devletimize ve milletimize verdiği kelamları tutmuştur. Son 6 yıl içinde geliştirdiği 3’ü dizel, 2’si akaryakıtlı ve 4’ü jet yakıtlı olmak üzere 9 motor projesiyle Türkiye’nin gurur kaynağı olan TEI, global olarak rekabetçi ve özgün güç sistemleri sahibi olma yolunda emin adımlarla ilerlemektedir.

ANKA, AKINCI ve AKSUNGUR İnsansız Hava Araçlarına güç vermek için tasarlanan TEI-PD170 motorunun 13 motorluk ilk parti seri imalatı 2019 yılında tamamlandı. Dizel yakıt ile sağladığı 40 bin ft irtifa yeteneği ile kalkış anında 225 beygir ve 20 bin ft kritik irtifada 170 beygir güç üreten TEI-PD170 motoru dünya çapında sınıfının en uygunu.

TEI’nin Hafif Genel Amaç Helikopteri GÖKBEY için Savunma Sanayii Başkanlığı himayelerinde geliştirmekte olduğu, Türkiye’nin ilk millî helikopter motoru TS1400’de çalışmalar süratle devam ediyor. 1660 beygire kadar güç üretme kapasitesine sahip motorun üretiminde de imalat ve materyal teknolojileri alanlarında TEI pek çok ilke imza attı. Türkiye’de ilk tek kristal türbin kanadı üretimini gerçekleştiren TEI, ilk defa nikel ve titanyum alaşımları için havacılık kalitesinde dövme teknolojisi geliştirdi. Millî motorumuz TS1400’ün tüm testleri de millî imkânlarla geliştirilen millî bremzelerimizde gerçekleştiriliyor.

TEI tarafından gaye uçaklar için geliştirilen ve 400 N güç üreten TEI-TJ90 Turbojet Motoru, Türk Havacılık ve Uzay Sanayii’nin Şimşek platformu ile ilk uçuşunu 2017 yılında muvaffakiyetle tamamladı. Yeniden TEI tarafından TÜBİTAK dayanağıyla geliştirilen TEI-PG50 Türkiye’nin ilk iki zamanlı havacılık motorudur. 300 kilogram altı İHA’lar için geliştirilen TEI-PG50, 50 beygir kalkış gücü ve 16 bin ft. irtifada ürettiği 30 beygir güç ile dikkat çekiyor. Sınıfında kullanılan rakip İnsansız Hava Araçları motorlarına nazaran daha fazla güç ve daha yüksek güç/ağırlık oranı sunan TEI-PG50 motoru, ilk uçuşunu Mayıs 2019’da gerçekleştirdi.

Geçtiğimiz Haziran ayında T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mustafa Varank’ın iştirakiyle test edilen Türkiye’nin ilk Orta Menzilli Gemisavar Füze Motoru TEI-TJ300, büsbütün yerli ve millî imkânlarla tasarlanarak üretildi. 30 kilogramdan daha az tartıya sahip ve 24 cm dar bir çapta, kendi itki sınıfında 1300 Newton itki üretebilen dünyadaki ilk turbojet olma özelliğine sahip. TEI-TJ300 ses suratının yüzde 90’ına ulaşan süratlerde 400 beygire yakın güç üretiyor.

Türkiye’nin gücüne güç katmaya, Türkiye’de gücün yerli ve millî kaynağı olmaya, havacılıkta dünyayla yarışa kelam veren TEI, 35 yıllık teknik birikimi, sahip olduğu altyapı ve nitelikli iş gücü ile hem ulusal hem de milletlerarası projelerde gayelerine emin adımlarla ilerliyor.