Kuyu Tipi Cezaevi Nedir ve Kimler Bu Tür Cezaevine Girer?

İstanbul Barosu İnsan Hakları Merkezi Hapishaneler Alt Çalışma Grubu, 29 Ağustos’ta Çorlu Karatepe Yüksek Güvenlikli Cezaevi’ne yaptığı ziyarette tutuklu ve hükümlülerle kurulan diyalogları ve farklı hapishanelerden gelen mektupları inceleyerek kapsamlı bir rapor hazırladı. Raporda, yüksek güvenlikli yeni tip hapishanelerde uygulanan ağır tecridin ve yaşam koşullarının ayrıntıları yer alıyor.

Raporda, eski tip cezaevlerinden farklı olarak hücrelerin önünde havalandırma alanı bulunmadığı, pencerelerin hava akışını kısıtlayacak metal levhalarla kapatıldığı ve üç kişilik hücrelerin 7/24 kameralarla izlenmesi gibi uygulamaların dikkat çektiği belirtiliyor. Ayrıca sohbet, spor ve sağlık haklarının sınırlandırıldığına değiniliyor. Mahkumların bu yapıları, çeşitli tedbirlerle “kuyu tipi” olarak adlandırılıyor ve F tipi yüksek güvenlikli cezaevlerine kıyasla daha sıkı kuralların uygulanmasıyla karakterize ediliyor.

Rapor, 5275 sayılı Kanun ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatları ışığında, mimari özelliklerin ve günlük pratiklerin insanlık onuruna uygun muamele standardını zayıflatıp zayıflatmadığı konusunu ele alıyor. Havalandırma eksikliği, barınma koşulları ve mahremiyetin ihlali gibi konular, yaşam alanlarının sistematik olarak sınırlandırılmasıyla birlikte vurgulanıyor. Günlük hareketliliğin sınırlı olması ve kişilerin yalnızca günde yaklaşık 1–1,5 saat başka bir bölüme götürülebilmesi, sıcaklık ve yazlık havalandırma koşullarının olumsuz etkiler yaratması raporda öne çıkan başlıklar arasında.

KUYU TİPİ CEZAEVLERİ YASAL MI? Rapor, AİHM kararlarıyla paralel olarak mahkumların havalandırmasız ve sınırlı alanlarda tutulmasının insanlık dışı veya aşağılayıcı muamele yasağına aykırı olduğunu, hücre pencerelerinin metal levha ile kapatılmasının hava akışını ciddi biçimde engellediğini ve üç kişilik hücrelerin sürekli kamerayla izlenmesinin de özel hayata saygı hakkını ihlal ettiğini savunuyor. Kapılar ise kontrol odasından elektronik olarak açılıyor; elektrik kesintisi halinde fiziksel manevra imkanı bulunmuyor ve bu durum acil sağlık müdahalelerinde gecikmelere yol açabiliyor.

Raporda, mevcut uygulamaların günlük yaşamı sınırladığı, sağlık hizmetlerine erişimi etkilediği ve barınma hakkını ihlal edici unsurlar içerdiği vurgulanıyor. Bu bağlamda, Avrupa standartlarına uygunluk tartışmalı bulunurken, mahkûm haklarının korunması açısından somut iyileştirme önerileri de raporun odak noktaları arasında yer alıyor.