Kıyıların Kullanım Hakkı ve Uygulamadaki Uçurum: Türkiye’de Denetim Sorunu

Yaz tatilinin tadını çıkarmaya çalışan vatandaşlar, otellere ve turlara yönelirken asgari ücretli çalışanlar ise yüksek otel ücretleri nedeniyle en yakın sahillerde denizin keyfini çıkarmaya çalıştı. Ancak Ege ve Akdeniz başta olmak üzere birçok bölgede sahiller, oteller ve özel beachler tarafından adeta işgal edildi. Ruhsatlı firmalar sahili kiralıyor, denizle kumsalı da kısıtlıyor; vatandaşın serbestçe yüzmesi engelleniyor.

Sahillerdeki bu durumun uluslararası boyutu da farklı bir resim gösteriyor. Uluslararası Deniz Hukuku’na göre sahillerde kumsal ve deniz kullanımı kiralanamaz; her vatandaş eşit biçimde kullanım hakkına sahiptir. Türkiye’de ise bu hak, Anayasa’nın 43. maddesi ve 7121 sayılı Kıyı Kanunu ile güvence altına alınmıştır. Kıyı Kanunu Madde 5 ise kıyıların herkes tarafından serbestçe kullanıma açık olduğuna vurgu yapar.

Yargıtay’ın tatil beldelerindeki plaj kullanımıyla ilgili önemli bir kararında, şezlong ve şemsiye gibi tesislerin kiralanması zorunluluğu kaldırılmış; plajların herkes tarafından eşit ve serbestçe kullanılabileceğine hükmedilmiştir. Buna rağmen uygulamada, vatandaşın sahil ve plajlara erişimi ciddi biçimde engellenmekte; kumsal önlerinde şezlonglar ve şemsiye döşenmiş, vatandaşın kullanımı sınırlanmıştır.

Türkiye’de kanunlar var ama denetim yok. Bu durum, halkın sahil ve denize erişimini tehdit etmeye devam ediyor. Oteller ve beach işletmeleri çevrelediği kumsallarda vatandaşa ücretsiz erişim sağlamıyor; ödemeler ve engellemeler, vatandaşın haklarını geri almasını önlüyor. Avrupa Birliği’ne entegrasyon sürecinde de bu uçurum, yapısal bir sorun olarak karşımıza çıkıyor.

Kamu kurumları—Kültür ve Turizm Bakanlığı, Valilikler, belediyeler—bu denetim eksikliğini gidermek üzere adımlar atmalı. Vatandaşın sahillerdeki kullanım hakkı ne zaman geri verilecek? Beach işletmeleri ve oteller ne zaman denetlenecek? Bu soruların yanıtı, denetimsizliğin giderilmesiyle doğrudan ilişkilidir. Bu yaz, umarız ki denetimler sıkılaşır ve vatandaşın kumsal ile deniz kullanım hakkı güvenceye kavuşur. Sağlık ve esen kalın.