Nöbetçi Eczaneler
Saw palmetto meyvelerinden elde edilen doğal bir takviye olarak öne çıkıyor ve birçok kişi tarafından genişlemiş prostat için kullanılıyor. Amerika Birleşik Devletleri’nin güneydoğusunda yetişen bu palmiye türünün meyvelerinden elde edilen öz, yıllardır halk arasında çeşitli amaçlarla kullanılıyor.
ABD’de birçok yetişkin, takvime bağlı olarak saw palmetto kullanıyor; bu durum pazarın büyüklüğünü gösteriyor. Bazı çalışmalar, iltihap karşıtı özelliklere sahip olabileceğini öne sürse de prostat sağlığı açısından beklenen faydalara dair bilimsel kanıtların eksik olduğu belirtiliyor. Harvard Medical School’den Dr. Heidi Rayala da bu konuda temkinli yaklaşım öneriyor: Saw palmetto’nun zarar vermesi pek olası değildir; ancak önemli ölçüde fayda sağlayabileceğine dair net kanıt mevcut değildir.
Yaşla birlikte insanlar sıkça benign prostatic hyperplasia (BPH) olarak bilinen genişlemiş prostat ile karşı karşıya gelir. Bu durum idrar akışını zorlaştırır ve zamanla belirtiler kötüleşebilir. Saw palmetto’nun prostatı nasıl etkilediğine dair net bir mekanizma henüz tam olarak anlaşılmamıştır; bazı bulgular, finasterid gibi 5-alfa redüktaz inhibitörlerinin bazı etkilerini taklit edebileceğini öne sürse de, bu konuda net kanıtlar sınırlıdır.
ABD’de hiçbir bitkisel takviyenin BPH için resmi bir tedavi olarak onaylandığına dair bir durum bulunmuyor. Amerikan Üroloji Derneği, saw palmetto için mevcut çalışmaların kalite ve süre bakımından bazı eksiklikler taşıdığını uyarıyor; pek çok destekleyici kanıt, küçük çalışmalar ve ürünleri satan firmalar tarafından finanse edilen araştırmalardan geliyor. En iyi yürütülen çalışmalarda saw palmetto’nun BPH üzerinde belirgin bir fayda sağlamadığı saptanmıştır.
Bir çalışmada, orta ila şiddetli BPH’li 225 kişi, plasebo veya günde iki kez 160 mg saw palmetto aldı ve bir yıl sonunda sonuçlarda fark bulunmadı; dozun yetersiz olması ihtimali de araştırmacılar tarafından dile getirildi. Bunun ardından daha büyük bir çalışmada, günde üç kez 320 mg’a kadar yükseltilen dozlarla yaklaşık 370 erkek randomize edildi. Bir buçuk yıl sonunda her iki grupta da belirtilerde belirgin bir iyileşme farkı gözlemlenmedi ve plasebo alanlarda da benzer bir iyileşme bildirildi. En dikkat çekici bulgu, plasebo grubundaki kişilerin yüzde kırkının da semptomlarda hafif de olsa iyileşme bildirmesi oldu; bu, yalnızca hap kullanmanın bile etkili olabileceğini düşündürüyor.
Harvard Medical School’den Dr. Michael Barry, saw palmetto kullanmadan önce doktorla görüşmenin önemini vurguluyor. Özellikle idrar tıkanıklığının altında başka hastalıklar olabileceğini, örneğin mesane veya prostat kanseri olabileceğini unutmamak gerekiyor. Ayrıca saw palmetto, kanama riskini artırabilir ve kan sulandırıcı kullananlar için tehlikeli olabilir.
2024 yılında yayımlanan Cochrane Review, 27 placebo kontrollü çalışmayı kapsayan 4.656 katılımcıyı incelemiş ve saw palmetto’nun tek başına ya da diğer bitkisel takviyelerle birlikte alınmasının idrar semptomları veya yaşam kalitesi üzerinde 17 aya kadar olan sürelerde herhangi bir iyileştirme sağlamadığını bildirmiştir. Dr. Rayala, “Bu bitkisel ürünlerin etkili olduğunu düşünüyorsanız bile, FDA tarafından tıbbi ürün olarak onaylanması için ilaç şirketlerinin bunu geliştirmiş olması gerekir” diyor ve “Gerekli olduğunda güvenli olmakla birlikte, bu alternatiflere kendi paramızla çok fazla para ayırmaktan kaçınmak akıllıca olur” diye ekliyor.
Harvard Medical School ile Beth Israel Deaconess Medical Center’da tıp profesörü olan Dr. Marc Garnick ise, “Saw palmetto’nun BPH ve diğer yaygın idrar sorunları için etkili olduğuna dair kanıt eksikliği mevcut; olası bir nedenin kapsamlı bir değerlendirme olmadan tedavi edilmesi uygun değildir” şeklinde görüş belirtiyor. Bunları düşünürken, ilaç endüstrisinin hak ettiği kadar güven sağlaması için mevcut verilerin yetersiz olduğunu da vurguluyor.