Çocukların Medya Okuryazarlığı ve Reklamlara Yönelik Farkındalık Araştırması

İstanbul (İGFA) –

Prof. Dr. Özlem Koç’un öncülüğünde, Prof. Dr. Kemal Suher’un danışmanlığında ve Prof. Dr. Ali Atıf Bir’in katkılarıyla gerçekleştirilen kapsamlı araştırma, çocukların reklam içeriklerine karşı olan farkındalık düzeylerini bilimsel veriler ışığında ortaya koyuyor. İstanbul, Bursa, Eskişehir ve Gaziantep şehirlerinde toplam 608 öğrenci, 315 veli ve 122 öğretmenle yapılan saha çalışması, hem nitel hem de nicel araştırma yöntemleri kullanılarak çocukların medya okuryazarlığı seviyelerini detaylı şekilde analiz etti.

Çocukların Reklamları Tanıma Oranı Yüzde 94,7 Seviyesinde

Yapılan araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, çocukların reklamları tanıma oranının %94,7 gibi oldukça yüksek bir seviyede olmasıdır. Ancak bu yüksek tanıma oranı, çocukların satın alma davranışlarına doğrudan yansıyan bir etki oluşturmayabilir. Araştırma, çocukların yalnızca %22,5’inin gördükleri reklamlardaki ürünleri satın almak istediklerini dile getirdiğini ortaya koyuyor. Bu veri, çocukların reklamları bilinçli ve eleştirel bir gözle değerlendirdiğine işaret ediyor; yani farkındalık, davranışa dönüşmede tam anlamıyla yeterli değil.

Yetişkinlerin Algısı ve Gerçeklik Arasındaki Çelişki

Çalışma, yetişkinlerin çocukların reklamlara karşı tutumlarına dair algılarının, gerçeklikten uzak olduğunu da gözler önüne seriyor. Öğretmenlerin %50,8’i, çocukların reklamlardan kolayca etkilenebileceğini düşünürken, velilerin %32,5’i çocuklarının reklamlara güvendiklerini veya inandıklarını belirtiyor. Ancak, çocukların doğrudan verdiği yanıtlar, bu algıları büyük ölçüde çürüterek, çocukların reklamlara karşı daha bilinçli ve sorgulayıcı bir tutum sergilediğini gösteriyor. Bu durum, yetişkinlerin algıları ile çocukların gerçek davranışları arasında önemli bir fark olduğunu ortaya koyuyor.

Yaşla Birlikte Reklamlara Direnç ve Farklılıklar

Yapılan analizler, yaş ilerledikçe çocukların reklamlara karşı tutumlarının farklılaştığını ve direncin arttığını gösteriyor. 7-9 yaş grubundaki çocukların, reklamlardan etkilenerek ürün talep etme oranı %19,8 iken, 13-15 yaş grubunda bu oran %6,1’e geriliyor. Bu veriler, yaş ilerledikçe çocukların reklamlara karşı dirençlerinin güçlendiğine işaret ediyor. Ancak, hiçbir yaş grubunda eleştirel medya okuryazarlığı oranı %50’nin üzerine çıkmıyor; yani bilgi seviyesindeki farkındalık, davranışsal bilinç haline dönüşmüyor. Ayrıca, araştırma, reklamlara olan ilgide yaşla birlikte belirgin bir azalma olduğunu da ortaya koyuyor.

Özellikle influencer içerikleri ve oyun içi tanıtımlar gibi karmaşık ve çok katmanlı reklam formatları, çocukların reklam ve içerik arasındaki farkı ayırt etmesini zorlaştırıyor. Zamanla ise, bu tür reklamlara karşı duyarsızlık ve ilgisizlik gelişiyor. Bu durum, sektörün çocukların ilgisini kaybetme riskini artırırken, reklamcılar ve içerik üreticileri için yeni stratejiler geliştirme gerekliliğini gündeme getiriyor.