Nöbetçi Eczaneler
Tüm dünyanın aylardır bir numaralı sorunu olan Korona virüsten en çok etkilenen bölümlerin başında yer alan oyun salonları büyük oranda müşterilerini kaybedince, kurallara ayak uydurmak ve ayakta durabilmek uğraşında olan işletmeciler de kapalı bir alana gidip risk almak istemeyen müşterileri için oyun konsolu kiralama ve satma yoluna gitmeyi tercih etmeye başladı.
Pandemi yasakları çerçevesinde ilk kapatılan ve olağanlaşma sürecinde en son açılan yerlerden biri olan bu işletmeler, yapılan yatırımı karşılamıyor. Oyun konsollarına getirilen fahiş gümrük vergisi artırımları ile maliyetin artması ve üniversitelerin uzaktan eğitimle devam edecek olması sebebiyle işletmeciler, içinde bulundukları durumun kısa müddette değişeceğini düşünmüyor.
Olağan kurallarda en ağır dönemini yaz aylarında geçiren oyun salonları, pandemi sebebiyle boş kaldı. Müşterilerin ilgi alanları değişti ve hâl bu türlü olunca işletmeler de talebe göre hareket etmeye başladı. İnsanların dışarı çıkmak yerine daha çok evde vakit geçirmeye başlaması; oyun, oyun konsolu ve ekipman kira ve satışlarında büyük bir artışa sebebiyet verdi. Bu noktada hem müşteriler, hem de işletmeciler çeşitli internet platformlarının büyük yararını gördü.
Pandeminin patlak vermesi sonrası insanların hayat biçimlerinin çok değiştiğini belirten Eskişehirli oyun salonu işletmecisi Mustafa Polat, durumu şu şekilde anlattı:
“Normalde en çok yaz aylarında iş yapıyoruz. Hem okullar tatil oluyor, hem beşerler daha çok dışarı çıkıyor hem de herkesin daha fazla boş zamanı oluyor. Pandemi süreci baş gösterdikten sonra beşerler bu türlü yerlere gelmemeye başladılar. Bir de devletin almış olduğu önlemler kapsamında biz ilk kapanan işletmeler kategorisinde yer aldık. Açılırken de en son açılan yerler ortasındaydık. Yani bir yıl içerisinde beş ay kapalı kaldık denilebilir. Bu süreçte çalışanlara devlet tarafından bin lira civarında bir maaş verildi. Fakat patron olarak biz kendi Bağ-Kur’umuzu ödemek durumunda kaldık. Biz beş ay kapalı kaldık lakin 6 bin lira Bağ-Kur borcu çıktı. Bunu ödemek durumundayım. Onun dışında bu işletmenin kirası da ödendi. Bunlar gelir elde etmeden cebimizden gitti daima.”
“Ciro bin liralardan 200 liralara düştü”
Üniversite öğrencilerinin gelmeyecek olması nedeniyle umutsuz olan Polat, “Pandemiden önce tadilat yaptık iş yerimize. Bunun için aşikâr bir borcun altına girdik. Bunun üzerine elimizdeki geliri kaybedince hayli bir sorun yaşadık. Şu anda yaz dönemindeyiz ve geçen yıla oranla işler yüzde yetmiş oranında düştü. Önceden günlük ortalama bin lira ciro yaparken şu an 200-300 lirayla kapatıyoruz günü. Gidişat kış aylarında daha da kötü olacak. Üniversitelerin uzaktan eğitimle devam edecek olması sebebiyle öğrenciler de memleketlerinde kalacak. Kış aylarında esasen beşerler dışarı çıkmayacaklar. Eskişehir’de havalar da iyice soğuyacağı için beşerler bu türlü bir süreçte oyun oynamak için evlerinden ayrılmayacaklardır” dedi.
“Mecburen alım satım işlerine yöneldik”
Yaşanan sürecin oluşturduğu şartlara ayak uydurmaya çalışan 33 yaşındaki Mustafa Polat, “Pandemide kapalı olduğumuz müddette hem kiralama hem de satın alma için bir talep oldu. Biz de işlerin durma noktasına gelmesinden dolayı dijital ortama kaydık. Hem talebin hem de fiyatların artmasından dolayı çeşitli internet sitelerine, toplumsal medya hesaplarına ilan vererek eser satmaya başladık. Eserlerini satmak isteyen arkadaşların eserlerini satış sözleşmesi ve faturalarıyla birlikte alıyoruz. Daha sonra üzerine biraz kâr koyarak bu eserleri satıyoruz. Bu üslup şeylere talep arttı ve salona gelen müşteriler azaldı. Bu nedenle salon işletmeciliğinin dışında alım satım işlerine de yönelmek zorundayız. Zira yapmış olduğumuz muhakkak bir yatırım var ve bu yatırım beklentilerimizi karşılamıyor. Biz de bu türlü bir karar aldık. Bakalım, bu talebin devam edeceğine inanıyorum” diyerek kanılarını aktardı.
“Fiyat artışlarında aslan hissesi vergi zammının”
Maddi şartlar yüzünden gelişen ve değişen teknolojiye yetişemediklerini belirten Polat, “Bu oyun konsollarının yakında yeni sürümü çıkacak ve Türkiye’de 10 bin lira civarında satılacak. Bunu alabilecek esnaf var mıdır bilmiyorum. Bu işin altına girebileceğini düşünmüyorum kimsenin. Geçen sene 2 bin liraya satılan sıfır eserler şu an 4-5 bin lira civarında. Aslında bunda kurun artmasının çok tesiri olmadı. Sıfır konsollara gelen gümrük vergileri yüzde elli artı yüzde yirmi oranında arttırıldı. Yani önce yüzde elli, daha sonra bu yüzde ellinin yüzde yirmisi oranında bir vergi getiriliyor. Bu, bin liralık bir eserin ülkeye 1600 liraya girmesi demek. Bu yüzden fiyatlar arttı. Yani fiyat artışı konusunda aslan hissesi kur artışından çok vergi zammında” diyerek fiyatların yüksek olma sebeplerini anlattı.
“Bu işler resmi sözleşmelerle yapılmalı”
Resmi süreç yapmadan kimsenin bu stil alış verişlerde bulunmaması gerektiğinin altını çizen deneyimli işletmeci, “Kiralama için satış sözleşmesi yapılmalı. Siz makineyi kiraya verdiniz diyelim ancak makine geri getirilmedi. Bu noktada hak talep edebilmek için sözleşme yapılmalı. Geçenlerde adamın biri kucaklamış makineyi buraya getirmiş lakin evrak falan hiçbir şey yok. Artık bu türlü bir durumda ben bu eseri kiralarsam ve geri alamazsam hak talep edemem. Bu yüzden her şey kayıtlı bir şekilde yapılmalı. Biz mağaza olarak kullanıcı yanılgısı dışında yaşanan sorunlar için altı ay garanti veriyoruz” sözünde bulunarak herkesin dikkatli olması gerektiğini vurguladı.
“Gelecekle ilgili pek bir umudumuz yok”
Dalın zorluklarından ve gelecekle ilgili beklentilerinden bahseden Furkan Polat, “Yakın gelecekle ilgili pek bir umudumuz yok. Oyun salonları bahtlarına terk edilmiş durumda şu anda. Bu işler de o denli kolay işler değil. Dükkânı sabah sekizde açıyorsun, gece 12-1’e kadar işletmenin başında durmalısın. Hafta sonu tatiliniz, bayram tatiliniz yok, cenaze yahut düğün oluyor gidemiyorsunuz, arkadaşlarınızla buluşamıyorsunuz. Her işin bir zorluğu var ancak verdiğimiz emeğin karşılığını alamıyoruz şu anda” diyerek sözlerini bitirdi.